«Акпарсын ӹнян ашкылвлӓ …»

Тӹнӓмшен 475 и шон. 1 апрельӹн Кырык мары районышты Российӹштӹшӹ халыквлӓн икышын ылмы и дӓ Кырык мары кымдемӹн Руш кугижӓншӹш ушнымыжылан 475 и теммӹ лӹмеш пӓлемдӹмӹ «Н. Игнатьев лӹмеш XХVI лыдмаш: Кырык марынвлӓ Российӹн шукы йиш культуран дӓ ик истори доно кӹлдӓлтшӹ халыквлӓжӹ лошты» и йӹде эртӓрӓлтшӹ кымдем кӱкшӹцӓн научно-практический конференци эртӓрӓлтӹн.

Конференцишкӹ толшы хынавлӓ Акпарслан памятник доран традици семӹнь ирок пеледӹшвлӓм пиштенӹт, тенгеок Салымсолашты Н.Игнатьев лӹмеш Краеведческий музейӹштӓт писатель-классикӹн бюст тервен директор дӓ солашты ӹлӹшӹвлӓ пеледӹш корзинӹм шӹнденӹт, Л.П.Васикова лӹмеш Пайскырык кӹдӓлӓш школышты филологи наукывлӓн доктор, МарГУ-н почетный профессоржы Л.П.Васикован (1927-2012) бюстшы докы тыменьшӹ дон тымдышывлӓ пеледӹшвлӓ доно толыныт.

26-шы гӓнӓ эртӓрӹмӹ кого мероприятим В.Куприянов лӹмеш Микрӓк тетя музыкальный школын кӓрш дӓ мырызывлӓн ансамбльвлӓн пиш яжон мырымы доно тӹнгӓлмӹ. Нӹнӹн цевер кырык мары чимӓшӹштӹ, Михаил Саламатинӹн шайыштмы «Марий Эл» лыдыш, Ольга Максимова дон Ирина Ларкинан «Акпарс мӱлӓндӹ» мырышты дӓ вара Кырык сир гишӓн мактышы видеофильм шачмы мӱлӓндӹнӓ, халыкна дӓ йӹлмӹнӓ доно когоэшнӹмӓшӹм тӓрвӓтенӹт.

Конференцин хынавлӓ, тӹштӹ участвуйышы дӓ эртӓрӹшӹвлӓ анзылны пуры шамаквлӓм келесенӹт: Кырык мары муниципальный район администрацин глава С.В. Першуткин, «Агрорегион» ООО-н генеральный директор (Пайскырык сола), Мары Элӹн Государственный Собранин «Единая Россия» Всероссийский политический партин депутат С.Г. Ильин, В.М.Васильев лӹмеш МарНИИЯЛИ-н директор Л.Я. Григорьева, «Мары образовани институт» ДПО ГБУ-н мары филологи дӓ культурологи кафедра вуйлатышы, филологи наукывлӓн кандидат Е.И.Игнатьева. Нӹнӹ РМЭ-н Государственный Собранин Председатель М.З.Васютинӹн, РМЭ Правительство Председательӹн Вашталтышыжы – культура, печать дӓ национальность пӓшӓ шотышты министр К.А.Ивановын, образовани дӓ наукын министр Л.А.Ревуцкаян кымылангдымашыштым увертӓренӹт дӓ Тау шамаквлӓ доно «Игнатьевские чтения. Н. Игнатьев лӹмеш лыдмаш» научно-практический конференцим цымыраш палшышывлӓм мактенӹт. Россий Федерацин культура министерствын Почетный грамота доно «Шоу-балет «Восток» хореографический студин образцовый самодеятельный коллективӹн вуйлатышы Наира Акопян награждайымы ылын.

Конференцин икшӹ лаштыкыштыжы, пленарный заседаништӹ, Мары государственный университетӹн истори наукывлӓн доктор, профессор А.Г. Ивановын докладшы 1551-52 ивлӓ доно кӹлдӓлтшӹ событивлӓ гишӓн ылын: «Вхождение Горной стороны Марийского края в состав Российского государства: исторический выбор». Казанский (Приволжский) федеральный университетӹн педагогика наукын доктор, профессор А.Ф. Галимуллина «Диалог с русской классикой в творчестве современных татарских, марийских и чувашских поэтов» тема доно выступаен; МарНИИЯЛИ-н филологи наукывлӓн кандидат, наука пӓшӓ доно директорын вашталтышыжы Г.А. Эрцикова Пайскырык кӹдӓлӓш школын директорын вашталтышыжы Н.М. Павлова доно иквӓреш ӹштӹмӹ «Руш йӹлмӹ гӹц кырык мары литературный йӹлмӹшкӹ текствлӓм сӓрӹмӹ ядмаш: теори гӹц практикӹш» тема доно шайыштын.

Конференцин 80 утла участник Мары Эл гӹц веле агыл, тенгеок Татарстан, Суасламары, Удмурти дӓ Карели республикӹвлӓ гӹц ылыныт: учёныйвлӓ, власть органын представительвлӓ, преподавательвлӓ, культурышты пӓшӓлӹшӹ специалиствлӓ, журналиствлӓ – куд секционный заседаништӹ лингвистикӹн, литературоведенин, халык устный творчечтвын, историн, краеведенин, образованин, культурын дӓ искусствын керӓл ядмашвлӓм ланзыленӹт.

Пасна секци семӹнь "Специфика преподавания русской литературы в условиях диалога культур: традиции и инновационные подходы" мастер-классым А.Ф.Галимуллина эртӓрен, махань инновационный йӧнвлӓм кӹзӹтшӹ тыменьшӹ дон студентвлӓ доно кычылташ лимӹм анжыктен.

Эче семинар-практикум семӹнь эртӓрӹмӹ заседаништӹ «Ӓкрӓм годшы халык ӓшӹн тӹрлецшӹ» («Узоры памяти народной») кырык мары орнаментвлӓн тӹрлӹмӓш йӹлмӹм Ф.Н.Шестакова раскыдемден анжыктен.

Тидӹм пӓлемдӹмӹлӓ: «Игнатьевские чтения. Н. Игнатьев лӹмеш лыдмаш» научно-практический конференци Мары Элӹн мероприяти планышты Наука дӓ технологивлӓн лу иӓш (Десятилетие науки и технологий) кӹшкӓрӹшкӹ пыра.

Форум Российӹн регионвлӓн специалиствлӓлӓн глобализаци дӓ халыквлӓн культурыштын пиш чак иквӓреш виӓнгмӹ жепӹн ӹшке халыквлӓштӹн шачмы йӹлмӹ дон культурыштым перегӹмӹ дӓ виӓнгдӹмӹ верц ядмашвлӓм тӓрвӓтӓш йӧнӹм пуэн.

Сӓмӹрӹк шӹмлӹзӹ Полина Потокова, «Дарование» школ-интернатын 10 классышты тыменьшӹ, Кырык мары районын сӓмӹрӹквлӓн парламентӹн участникшӹ, «Юла» («Йыла – дела») клубын проектшӹм 1-шӹ секцин заседаништӹжӹ ынгылдарен. Нӹнӹ тымдышыжы Т.П. Горшкова доно иквӓреш сӓмӹрӹквлӓ лошты шачмы йӹлмӹм перегӹмӹ дӓ кырык мары йӓнгӓн эдемвлӓм куштымы гишӓн у йӧнӹм соцсеть гачат ӹштӓш керӓлӹм шанен пиштенӹт. Ти шанымашыштым колыштшывлӓ яжоэш шотленӹт.

Конференцин пӓшӓжӹм Мары Элӹн Государственный архив фото- дӓ видеосъёмкым ӹштен.

Кечӹвӓл паштек нӹл цӓш годым конференцин пӓшӓжӹм иктешлӹмӹ, кышты куд секцин вуйлатышывлӓ темывлӓм ланзылымы годым келесӹмӹ у шанымашвлӓм рекомендацишкӹ пырташ вӹкӹ лыктыныт.

Кырык мары поэт Евгений Першуткин ик лыдышыштыжы сирен коден:
Акпарсын ӹнян ашкылвлӓ –
Тадар мӱлӓндеш ташкымвлӓ,
Кӓрш шактен кытым висӹмвлӓ,
Канденӹт цӱдӓм лишкӹлӓ!

Акпарс – кырык мары халыкын легендарный геройжы. Мӓ Акпарсын мӱлӓндӹштӹ ӹленӓ, седӹндон тӹдӹм ана монды, и гӹц ишкӹ ӓштен миэнӓ, когоэшненӓ!

С. ИЛЬИНА. «Жерӓ» №15 (10994), 10 апрель 2026 ин.