Вычымы «МЫРЫ» конкурс –35-шӹ
Кырык мары районын сек яратымы «Мыры – 2025» конкурсым вычымы ярелӓ ӱштӹ телӓт толын шон, тенге гӹнь шукыштат агыл У и айо сусум канда! Мыры виквлӓ ярелӓ Кырык сирӹшкӓт тел дӓ У и айо толмылан кок пачаш ӹвӹртеннӓ!
29-шӹ ноябрьын Виловат Тӹнг модельный Культура томашты кырык мары эстрада «Мыры – 2025» конкурсын I туржым профессиональный жюри: Наталия Мастерова, Ангелина Речкина, Сергей Речкин, Татьяна Милютина, Галина Гусева, Ирина Марышева, Вячеслав Леонтьев – ӓклен, а теве ик тӹлзӹштӹ пӓлӹ лин, кӱвлӓ гала-концертӹшкӹ лӓктӹнӹт! Анжышы халык лывыргы игечӹм шотышкы нӓлде погынен. Гала-концертӹн вады сеансыштат – зал циц кырык мары мырым яратышы эдемвлӓ!
20 декабрьын Я.Эшпай лӹмӓн Халык культура центрӹн залышты Кырык мары муниципальный районын глава – «Единая Россия» партин местный отделенин секретарь Евгений Смелов дӓ администрацин глава Наталья Арганякова, социальный ядмашвлӓ доно заместительжӹ Наталия Мастерова, культура отдел вуйлатышы Светлана Плахова, методист Тамара Петрова, дӓ шукы-шукы анжышывлӓ ылыныт. Юбилейный концерт вир доно республикӹн ӹрдӹ халажы гӹцӓт сагашты иктӓ представитель лишӓшлык агыл ылын вӓл (ӓнят сотыгечӹн ылыныт)?
Халык культурын центрӹштӹ гала-концерт эртӹш, цилӓжӹ 30 утла сӹлнӹ мыры йонгалтын. Цӓш доно шотлымыкы, Кырык мары районнан тӹнг концертшӹ кым цӓш шыпшылтын. Но цевер ёлкан сцена лишнӹ, кышты йиш гӹц йиш соты валгалтын, сӹлнӹ чимӓшӓн мырызывлӓ лӓктӹн миэнӹт, У и айо толшашлыкым ӓшӹндӓрӹктӹшӹ залышты шӹнзӹмӹ годым жеп цаклыдеок эртен кеш.
Мырызывлӓ дӓ ансамбльвлӓ Кырык мары районнан культура томавлӓ гӹц, Козьмодемьянск, Кырык мары драма театр дӓ Йошкар-Олан И.Палантай лӹмӓн культура дӓ искусствывлӓн колледж гӹц участвуенӹт. Культурын ти учрежденивлӓ негӹцеш солиствлӓ, мырышы ансамбльвлӓ, трио, дуэтвлӓ йӓмдӹлӓлтӹнӹт дӓ сӹлнӹ мырывлӓм туан йылмӹнӓ доно мыренӹт, анжышы халыклан яжо кымылым подаренӹт, а нӹнӹ улы йӓнг вашт артиствлӓм вӓшлинӹт.
Программым видӹшӹвлӓ анжышывлӓ доно хытырымы семӹнь сценариштӹм ӹштенӹт, тенге «Мыры» конкурсын историжӹмӓт шӓргӓл миэнӹт, тенге кыды-тидӹ ин гран-при наградым нӓлшӹвлӓн лӹмӹштӹм ӓшӹндӓрӓш лиэш ыльы. Шамак толшеш, Зинаида Игнатьева курым мычкыжы сценӹштӹ, М.Широбокова – 1993 ин сӹнгӹшӹ лин, Т.Толстова – 1996 ин, Л.Ласточкина – 2004 ин, Б.Петров 1991 и годшен сценӹштӹ, тӹдӹ видӹшӓт ылын, «У сем» ансамблят (Виловат, вуйлатышы Л.Соснова) – тӹнӓмшен, С.Коротков – 1994 ин, Светлана Палагина – 2003 ин, Ирина Юшкина – 2014 ин. «Аяр» (Я.Эшпай лӹмӓн ЦНК, вуйлатышы Сергей Коротков), «У сем» (Виловат, вуйлатышы Любовь Соснова), «Йынгы сем» (Йоласал) дӓ «Шыжарвлӓ» (вуйлатышы Мары Эл культурын заслуженный пӓшӓзӹ Фаина Эшмякова, В.Куприянов лӹмӓн тетя муз. школ) ансамбльвлӓ, «Кечӹял» ансамбль (вуйлатышы Зинаида Игнатьева) – 2024 ин. Угӹц сӹлнӹ мырывлӓм йонгалтаревӹ, нӹнӹлӓн подаркам дӓ Тау шамакым кычыктенӹт.
«Мыры-2024» гала-концертӹн раскыдын кайшы тӹнг шанымашыжым пӓлемдӹмӹлӓ: кырык мары халыкын культурыжы цилӓ семӹнь анжыкталтын, тӹнӓмок халык сӓндӓлӹкӹн ӹлӹмӓш доно иктӧр ӹлӓ, патриот шӱлӹшӓн ылеш. Но тене ти тема ӧрдӹжеш кодын, лач Татьяна Толстован ӓвӓ гишӓн Мария Илдушкинан шамакеш сирӹмӹ мыры йӓнгӹм тӓрвӓтӹш, вет, лачок, шукы ӓвӓн СВО-шты вуйым пиштӹшӹ эргӹвлӓштӹ верц йӓнгӹштӹ каршта. «Ядам, Йымы пужы» мыры-согонь ти шанымашымок тӓрвӓтӹшӹ ыльы, кыдым «Аяр» халык группа (вуйлатышы Сергей Коротков) дон «Йӓнг юк» ансамбль (вуйлатышы Анастасия Князева) мыренӹт. Ти мыры доно программа тӹнгӓлӓлтӹн.
Анжышывлӓн яратымы мырывлӓштӹ пачелӓ-пачелӓ сцена гӹц шактевӹ, мырызывлӓм пиш сусун, ӹвӹртен вӓшлиэвӹ.
Цилӓ мырызы улы мастарлыкыштым, йӓнгӹштӹм ӹшке мырывлӓштӹм йонгалтарымашкы пиштенӹт. Улы вет мырен кердшӹ у мырызывлӓ, кӱлӓн ӹвӹртен кердӹнӓ: Мария Дунаева, Марина Иванова, Анастасия Волкова, Анна Таюкова, Лидия Антропова дӓ Дария Ивлева, Илья Юшкин, Светлана Александрова. Йошкар-Ола гӹц ӹрвезӹ Андрей Луничкин тенеӓт толын, тымдышыжы – Мары Эл Республикӹн халык артист, «Вокальное и музыкально-театральное искусство» отделенин вуйлатышы, мырызы Владимир Ромашкин! Дӓ мырыжымат пиш пӓлӹмӹм йонгалтарен – Николай Егоровын шамакеш дӓ Владислав Куприяновын семеш сирӹмӹ «Цолга шӹдӹр»! Имешшӹ тӓнгжӹ С.Роев колледж гӹц толшы «Сӓмӹрӹк жеп» ансамбльышты (вуйлатышы Надежда Захарова) баяным шактен. Вес иӓт выченӓ!
Мырым сирӹшӹвлӓ уке ылыт гӹнь, нимахань мырызы сценӹшкӹ лӓктӹн ак керд, хотя пиш сӹлнӹ халык мырывлӓнӓӓт улы. А шамакым сирӹшӹ мӓмнӓн техень авторвлӓ тене пӓлемдӓлтӹнӹт: Татьяна Труфанова, Зосим Алдушкин, И.Сорокина.
Владимир Юшкин – пыт пӓшӓлӹшӹ автор, творчествыжы тӱлетӓн. Дмитрий Пекцоркинӹн, Евгений Ероновын шамакге, семге сирӓш мастарлыкышты улы.
Тенгеок кымдан пӓлӹмӹ композиторвлӓн: Александр Сосновын, Иван Светловын, Владислав Куприяновын, Софья Метелкинан, Македон Атласкинӹн, Борис Толстовын, Владимир Юшкинӹн дӓ сӓмӹрӹквлӓ Татьяна Иванован, Ирина Ларкинан – мырывлӓштӹм мӓ соок ӹвӹртен колыштына.
Сек шукы мырызым дуэт дӓ ансамбльвлӓ ушат. Шӹм дуэт, ик трио дӓ ансамбльвлӓ сцена гӹц яжон каевӹ дӓ сӹлнӹ юкыштым пӓлдӹртевӹ, колышташ дӓ цевер чимӓшӹштӹм анжаш пишок келшӹш. Шукынжы виӓн юкан ылыт, седӹндон анжышывлӓлӓн келшевӹ, анзыкыжымат нӹнӹм сценӹштӹ ужаш шаненӓ. Нӹнӹ Кырык мары районнан Культура пӧртвлӓ негӹцеш шачшывлӓ ылыт: «Кечӹял» (Микрӓк), «Аяр» (Пайскырык, Макарсир), «Пеледӹшӓн жеп» (Ямангаш), «Йынгы сем» (Йоласал), «Ши Йыл» (Йылйӓл), «У сем», «Кымыл» (Виловат), «Нӹжгӓ сем» (Усола), «Шачмы вел» (Кулаковы), «Йӓнг юк» (Пайскырык). Нӹнӹ логӹц кыды сек сӹлнӹн, яргатан ӹшкӹмжӹм анжыктен, келесӓшӓт нелӹ, но жюри айырен мыштен. Иктӹ каеш: кыды коллектив сага музыкант-специалиствлӓ улы, тӹштӹ мырын тӓнгвлӓжӹ шукыракын ылыт, сцена вӹкӹ шӹрен лӓктӹт дӓ лӹмнерӹштӹм кӱшнӹ кычат.
А эче сӓмӹрӹк ӹрвезӹвлӓ сценӹшкӹ лӓктӹт, ӹшкеок цилӓ семӹнь мастар ылыт: Дмитрий Пекцоркин дон Евгений Еронов!
Тене у кого коллектив концертӹштӹ участвуен – «Туан сем» хор, вуйлатышы Тамара Петрова, концертмейстер Мары Эл культурын заслуженный пӓшӓзӹ Татьяна Толстова.
А махань пӹсӹвлӓ «Топотушки», «Мистерия» куштышы коллективвлӓн тетявлӓ (Я.Эшпай лӹмӓн ЦНК, вуйлатышывлӓ Ирина Марышева дон Вячеслав Леонтьев) дӓ «Мари» (Микрӓк ЦМДК, вуйлатышы Фаина Павлова) ансамбльвлӓн ӹдӹрвлӓ! Мырызывлӓ ярелӓ нӹнӹ цевер выргемвлӓштӹ донат концертӹм яргатаэмдевӹ!
Махань мыры концерт яратымы, йӹнгӹл гань юкан кӓршнӓ гӹц пасна? «Йынгы сем» ансамбльлан мырыжым йонгалтарымы годым «Шыжарвлӓн» кӓршӹм шактымаш пишок толкеш тольы, баян доно шактышы мастар – композитор Софья Метелкина.
У и айо концертӹн сценари Ӱштӹ Кугуза дон Лым Ӹдӹр гӹц пасна (Михаил Анисимов – Кырык мары драма театрын артист, Виктория Романова – «Акпарс мӱлӓндӹн ӹдӹрвлӓ» конкурсын цевер йӹрӓлтӹшӹжӹ) лин ак керд, нӹнӹлӓн ӓптӹртӹшӹ геройвлӓӓт ылевӹ. Тидӹ мыры концертӹштӹ традицишкӹ пырен. Нӹнӹн мадмыштым интересный сюжет корны доно виктӓрӹмӹ, ӹшке рольвлӓштӹ доно анжышы халыкын кымылым лӱктевӹ, кынам ти нӹл персонажын мадмы сценкӹвлӓм мырывлӓ лошкы пыртен-пыртен миэвӹ.
Гала-концертӹн остатка лаштыкыштыжы Владимир Юшкинӹн «У и доно» мырыжым «Аяр» йонгалтарыш. Яратен колтымы мыры концерт мычашеш ӹнде пӱлӓ и пишок толкеш толеш.
«Мыры-2025» гала-концертӹн мырызывлӓлӓн культура отдел вуйлатышы Светлана Плахова дипломвлӓм кычыктен, лауреатвлӓн лӹмвлӓштӹм келесен дӓ гран-прим сӹнген нӓлшӹм увертӓрен, тӹдӹн лӹмжӹ Владимир Саракеев.
Толшаш У и айо доно цилӓм Кыры мары муниципальный районын глава Евгений Смелов кымылангден, «Мыры-2025» гала-концертӹм эртӓрӹмӹлӓн спонсорвлӓлӓн таум келесен.
Ти шамаквлӓшкӹ ушнаш манын, мыры концертӹшкӹ толшы халык анзыкы администрацин глава Наталья Арганякова лӓктӹн, «Тау цилӓлӓн!» манын, Почетный грамотым Любовь Ласточкиналан кычыктен.
Гала-концерт ӓшеш кодшы манын, цилӓн цаценӹт, седӹндон районнан кого мероприяти яжо ыльы, шукеш ӓшӹндӓрӓлтеш. Угӹц у мырывлӓм дӓ авторвлӓм выченӓ.
С.ИЛЬИНА. «Жерӓ» №51 (10979), 26 декабрь 2025 ин.